Op de agenda:

Op zoek naar het nieuwe cement

Blog

Blog door René Scherpenisse, Bestuurder Tiwos

Wat een mooi initiatief van collega corporatie Vivare om de leefbaarheid en veerkracht van wijken weer prominent op de agenda te zetten! Na een aantal vooral door de landelijke politiek ingegeven ‘magere jaren’, komen de wijken weer volop in de aandacht, is mijn voorspelling. En zal - ook - op corporaties weer een toenemend beroep worden gedaan. En terecht.

Als je al een tijdje meeloopt in de volkshuisvesting heeft het iets van een pendule, de aandacht voor onze wijken. Met name de Haagse politiek heeft er een handje van dit thema volop in de schijnwerpers te zetten en vervolgens weer als een baksteen te laten vallen. De laatste keer nog met de 40 wijken die door minister Vogelaar werden aangewezen als - jawel- ‘krachtwijken’. Het idee was een langjarige aanpak van wijken die er op basis van allerlei criteria slecht voor stonden. Niet alleen fysiek, maar ook sociaal en economisch. In die tijd schreef ik een column dat een dergelijke aanpak geen ‘sprintje’ is, maar meer een marathon. Achterstanden die in decennia zijn ontstaan, loop je immers niet in een paar jaar in.

Het heeft weinig geholpen. Met het van het politieke toneel verdwijnen van minister Vogelaar, werden ook de 40 ‘Vogelaarwijken’ (noem de wijkaanpak nooit naar de dienstdoende minister...) weer gewoontegetrouw aan hun lot overgelaten. Ondanks alle beloften die aan de bewoners waren gedaan, trok Den Haag zich weer schielijk terug uit de buurten. En- wat erger was - in veel wijken trokken ook de corporaties zich terug van de brede aanpak die ze nog maar een paar jaar daarvoor hadden omarmd. Daarbij stevig geholpen en gelegitimeerd door een VVD minister op Wonen, die de sloop van de corporatiesector voor ogen had en zo’n beetje alles wat niet direct met de gemarginaliseerde stenen te maken had wilde verbieden. Niks wijkaanpak. Corporaties moesten terug naar hun kerntaak. Een draai van meer dan 360 graden en actieve bewoners bleven verbijsterd achter...

Tilburg, waar ik werk, had geen ‘Vogelaarwijk’. Niet dat er geen achterstanden zijn, integendeel, wij waren jarenlang de armste stad van het land. Het systeem detecteerde die achterstanden niet omdat onze achterstandsbuurten telkens wegvielen tegen de betere buurt in hetzelfde postcodegebied. Destijds vond Tilburg dat erg, want ze verwachtte veel middelen mis te lopen. Achteraf blijkt het een zegen. Het leidde er namelijk toe dat Tilburg zelf de handschoen oppakte en vijf zogenaamde impulswijken aanwees. Wijken met stevige achterstanden, waar we aan de slag gingen met drie heel overzichtelijke ‘impuls-doelen’: ieder gezin heeft een kostwinnaar, geen gezin leeft in armoede en jongeren halen een diploma op school. Corporaties en gemeente maakten samen het ‘Tilburg Akkoord’, met een ondersteuningspot van 10 miljoen euro voor (burger)initiatieven die bijdragen aan deze doelen. Deze aanpak loopt nog steeds, een marathon inderdaad, terwijl de Vogelaarwijken - afhankelijk van Haagse aandacht en inzet - al weer vergeten zijn. Verschillende evaluaties laten zien dat de aanpak effectief is en de problematiek weerbarstig.

Wat valt hiervan te leren? Wat mij betreft is het belangrijkste dat het aanpakken van buurten en wijken lokaal is ingegeven en lokaal wordt uitgevoerd. Het is tamelijk bizar dat Den Haag de buurten gaat aanwijzen die door het ijs dreigen te zakken. Maak je daarbij niet afhankelijk van Haagse middelen, maar neem zelf en samen verantwoordelijkheid. Het zijn tenslotte ‘onze buurten’. Maak daarbij afspraken over heldere en concrete doelen voor de lange termijn. Afspraken die niet bij het eerste zuchtje tegenwind weer van tafel verdwijnen. En werk samen. Alleen in een goede coalitie van gemeente, bewoners, maatschappelijke partners én corporaties zijn betekenisvolle resultaten te boeken. Aan de slag, het is - nog steeds - hard nodig!

...

Blog door Nilay Külci, oprichtster van het Huis van Renkum, een plek voor ontmoeten, meedoen en alledaags geluk.

Mijn actieve betrokkenheid in Renkum begint in 2006, als ik vanuit Amsterdam terugkeer naar mijn ‘roots’. Ik kom terug op de plek waar ik als kind ben opgegroeid; de Bergerhof een gezellige volksbuurt bestaande uit portiekflats. Eind jaren zestig kwamen hier tientallen Turkse gastarbeiders wonen. Mijn opa is er één van en hij werkte in de Renkumse papierindustrie.

Een maand na mijn terugkeer kregen we van Vivare de aankondiging dat de portiekflats gesloopt worden om straks door middel van community-planning nieuwbouw te realiseren, waarbij naast sociale huurwoningen ook (grondgebonden) koopwoningen gebouwd zullen worden. Het moge duidelijk zijn dat de insteek was om een sociaal economisch gemengde wijk te bouwen. Community-planning zorgde ervoor dat bewoners en omwonenden vanaf ontwerpfase betrokken werden om mee te denken over hun nieuwe wijk. Zo kon men tijdens het ontwerpfestival ideeën kwijt over de inrichting van de wijk, de speelvoorzieningen e.d. In het laatste kwartaal van 2012 zijn de eerste woningen opgeleverd en in de zomer van 2017 de laatste nul-op-de-meter woningen. 

Als bewoner ervaar ik dagelijks veel woongenot op deze plek. Tegelijkertijd zie ik dat het niet vanzelfsprekend is dat mensen van diverse leeftijden en leefstijlen er elkaar ontmoeten. Daar waar alle bewoners deelnamen aan de georganiseerde bijeenkomsten tijdens de community-planning en contacten legden met buurtgenoten, vraagt het nu initiatief en inspanning van de bewoners zelf om elkaar te ontmoeten. En dat gaat niet vanzelf. 

Naast een basis van een veilige en schone buurt, speelt ontmoeting een belangrijke rol om sociale cohesie in de wijk te versterken. Maar gezien de diversiteit (leeftijden, cultureel e.d) in sommige buurten is ontmoeten alleen succesvol als mensen elkaar begrijpen. Anders werken ontmoetingen averechts en zorgen voor een grotere kloof. Juist dit fenomeen inspireerde mij om breder te kijken naar het vraagstuk sociale cohesie en ontmoeting in mijn buurt, dorp en gemeente.

Net als stenen in huizen cement nodig hebben, heeft de buurt ook (sociaal) cement nodig als bindmiddel! Nadat ik het stokje voor deze doorgeefblog van wethouder Jasper Verstand kreeg, heb ik natuurlijk ter inspiratie op nieuwcement.nl de blog van Eric Angenent (Directeur Bestuurder Vivare) gelezen waarin hij bij het doorgeven van zijn blog aan de Renkumse wethouder ook een vraag stelt: wat zijn onverwachte ingrediënten die helpen in de kracht van de wijk?

Een vraag waarin vooral het woordje ‘onverwacht’ een belangrijk element vormt. Onverwachts betekent voor mij vooral dat het mag ontstaan zonder dat het systeem daar grip op probeert te krijgen. Wanneer we ruimte bieden aan het onverwachte ontstaat er een bijzonder potentieel, dat zich vloeibaar voegt naar de openingen (hiaten). Net als bij vloeibaar cement heeft dit een betere zelfverdichtende werking. Want dat wat door de mensen zelf wordt geïnitieerd heeft per definitie een sterkere basis dan wanneer anderen hen iets ‘opleggen’. 

Sociale ondernemers zijn steeds meer een belangrijke motor voor het bieden van oplossingen omtrent sociale vraagstukken. Ondernemers met een sociaal verdienmodel, bij hen gaat maatschappelijke impact boven winst. In de wijken zijn de sociale en ‘ondernemende’ bewoners ook hard nodig. Gedreven en betrokken bewoners, die verbindingen leggen en - als het moet - het hoofd boven het maaiveld uitsteken ook wanneer er tegenwind staat. 

Ik geef het stokje van de doorgeefblog ‘nieuw cement’ door aan René Scherpenisse, directeur/bestuurder Tiwos. Wat is volgens hem nodig om het (sociaal) cement in wijken te versterken?

...

Cement in de wijk. Blog door Jasper Verstand, wethouder Renkum

Op 26 oktober zetten we samen met Vivare de tent op in Renkum. Daar ben ik trots op. Waarom? Omdat we dan samen met andere inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen die een belangrijke steen bijdragen aan de leefbaarheid in Renkum in gesprek gaan over: Hoe kunnen we de leefbaarheid en veerkracht in de dorpen in onze gemeente vergroten. Ik denk daarbij aan woorden als veilig, behulpzaam, prettig en duurzaam. Kortom bewust omgaan met onze woon- en leefomgeving. Er gebeuren al veel mooie dingen in onze gemeente. Sinds dit jaar is Renkum voor Elkaar, een netwerk van organisaties voor sociaal werk, heel actief en zien we de eerste mooie resultaten daarvan. Er zijn prachtige initiatieven van inwoners, zoals ontmoetingsactiviteiten voor mensen die anders elkaar niet tegen komen (naaiatelier migrantenvrouwen, taalcafé, mannencafé voor alleenstaande mannen) en ook de repaircafé’s in een aantal dorpen. Het initiatief Groen Verbindt, een drie-jarig samenwerkingsproject tussen Het Dorpsplatform Oosterbeek, Welzijnsorganisatie Solidez en woon-zorgcentrum Verburgt-Molhysen Staete. Hoeve Heidestein in Heelsum, een kleinschalige kinderboerderij met functies voor de buurt en activerende werkplekken. Inwoners worden geïnformeerd rondom het thema Bewust wonen en leven, bijvoorbeeld bij bijeenkomsten die in samenwerking georganiseerd zijn door Renkum voor Elkaar, de gemeente, brandweer en politie. De afkoppelcampagne verloopt succesvol en de inzet van bijvoorbeeld de buurtsportcoaches wordt zeer gewaardeerd. Vanaf januari 2018 wordt ook Sterk Renkum actief, een platform voor en door iedereen in de gemeente Renkum, een bron van inspiratie en informatie voor zowel inwoners als professionals in Renkum. Een middel dat de vindbaarheid en zichtbaarheid van activiteiten en initiatieven in onze dorpen vergroot.

Is zo’n breed maatschappelijk gesprek dan nog nodig? Ik denk dat het belangrijk is dat we onze blik op de toekomst blijven richten. Dat we met elkaar in gesprek zijn en blijven. We zullen samen moeten blijven werken met diegenen die een bijdrage kunnen leveren aan levendige dorpen. Vivare is voor ons daarin een belangrijke partij. Bijvoorbeeld als het gaat om de hoeveelheid huurwoningen, maar ook om mogelijke vergrijzing, eenzaamheid en de vraag of we voldoende vrijwilligers hebben. En natuurlijk ook over duurzame wijken. Ik verwacht dat we op 26 oktober ervaringen delen én samen op zoek gaan naar lokale mogelijkheden, nieuwe initiatieven en nog meer inspirerende ideeën. Ik verheug me er enorm op. We kijken die dag niet alleen naar wat er juist is of mist. Feitelijke data en cijfers tonen wat er werkelijk aan de hand is. Kloppen deze met veronderstellingen? Door in beeld te brengen hoe het was, is en hoe we samen willen dat de toekomst eruitziet, verandert het gesprek. Hoe gaan we om met deze feitelijkheden? We kunnen vergelijken, monitoren en analyseren, maar we willen ook weten of dat aansluit bij hoe de leefbaarheid wordt ervaren. 

Om ontwikkelingen te volgen en daarop te anticiperen is het belangrijk is dat we blijven verbinden en samenwerken. Deze dag is hier een mooi voorbeeld van. Uiteindelijk draait leefbaarheid vooral ook om gevoel. Daar moeten we samen aandacht voor hebben.  

Ik geef het stokje van deze doorgeefblog door aan Nilay Kulci van Huis van Renkum.

...

Blog door Eric Angenent, Directeur Bestuurder Vivare

Ongeveer een jaar geleden sprak ik voor het eerst mijn zorg uit over het verdwijnen van het cement uit onze wijken. Inmiddels is wel duidelijk geworden dat het een breed gedeelde zorg is. Waar ik ook kwam, wie ik ook sprak (en dat waren er velen), overal hoorde ik herkenning en verhalen die mijn betoog ondersteunden. En datzelfde gebeurde mijn collega’s. Eerlijk gezegd had ik stiekem liever gehad dat dat niet zo was, misschien was ik wel liever overtuigd geweest van mijn ongelijk. Maar we lijken er niet omheen te kunnen: als we niks doen dreigt de leefbaarheid en veerkracht van onze volkswijken af te nemen.

Het is het wel duidelijk dat dit niet alleen mijn zorg of die van Vivare is: het blijkt een vraagstuk dat de hele samenleving raakt; van gedeputeerde tot actieve wijkbewoners, van wijkagent tot corporatiebestuurder en van het opbouwwerk tot Kamerleden. Ook in de regionale en landelijke media was er ruimschoots aandacht voor dit onderwerp. 

Het zou me wat waard zijn als de regels rondom passend toewijzen versoepeld worden. Omdat we zo meer ruimte krijgen om wijken weerbaar en krachtig te houden. Maar tegelijkertijd geloof ik heilig in de kracht van kleine, lokale initiatieven. Vaak juist vanuit onverwachte hoek. En dat vertrouwen in deze kracht is het afgelopen jaar alleen maar gegroeid.

Het is natuurlijk ook geen lokaal vraagstuk of grote stadsprobleem. Waar we vorig jaar Presikhaaf als voorbeeld namen, zien we het cement helaas ook verdwijnen in de kleinere gemeenten. 

Ook daar willen we zoveel mogelijk groepen aanhaken bij onze zoektocht naar nieuw cement en krachtige wijken. Samen met alle partijen, en op alle niveaus. Dus niet alleen met bestuurders, dit gaat ons allemaal aan. We willen juist ook de wijken in, in gesprek met bewoners, ondernemers en maatschappelijke partijen. 

En dat lukt! De gemeente Renkum pakte de handschoen op. Samen met hen organiseren we op 26 oktober een volgend maatschappelijk gesprek. We slaan onze tent op in Renkum. We gaan dit keer, nog meer dan vorig jaar, op zoek naar tegengeluiden: Wat zijn voorbeelden van krachtige wijken? Waar zien anderen mogelijkheden? Hoe helpen we elkaar en leggen we duurzame verbanden?

Samen kom je verder. Daarom start ik bij deze met een doorgeefblog: omdat dit niet specifiek het verhaal van Vivare is. We bieden ook graag anderen het podium, met hun eigen geluiden en ideeën. Ik geef het stokje daarom deze eerste keer door aan wethouder Jasper Verstand van de gemeente Renkum. Wij zijn klaar om over 4 weken onze tent op te zetten! Dit keer in Renkum; op zoek naar lokale, inspirerende voorbeelden en mogelijkheden. Mijn vraag aan Jasper voor zijn blog is dan ook: wat zijn onverwachte ingrediënten die helpen in de kracht van de wijk?

...

De wereld verandert, ook in een gewone volkswijk. Omdat de samenleving verandert. Maar ook omdat de gevolgen van het huidige kabinetsbeleid zichtbaar worden. De versobering onder de nieuwe Woningwet en de verschuiving van taken naar de gemeenten als gevolg van decentralisatie. De leefbaarheid en veerkracht van volkswijken neemt daarmee af. Dat gaat ons aan het hart. We moeten dus op zoek naar nieuw cement. We willen onze gedeelde zorg hoger op de agenda zetten. En dat kan alleen samen.

Wilt u meedenken en -praten? Dat kan op twitter via de hashtag: #nieuwcement of mail een blogpost die wij hier kunnen plaatsen. Mail ons uw ideeën om samen de leefbaarheid en veerkracht van wijken te versterken.